"EZ DUGU ASMORIK GIPUZKOAN NATURA 2000 SAREA GARATZEKO"

Arantza Ariztimuño (PNV)

Gipuzkoako Foru Aldundiko Mendi Zuzendaria

Gipuzkoako natura kontserbatzeko ardura duen pertsona (Donostian, 2015eko azaroan)



2022/04/25

Naturkonen eskaerak Gipuzkoako Batzar Nagusietan

  

Apirilaren hasieran, Naturkon Gipuzkoako natur talde eta talde ekologisten elkarteak agerraldia egin zuen Gipuzkoako Batzar Nagusietan, Gipuzkoako natura ingurunearen benetako egoera ezagutarazi, arazo nagusiak bistarazi, erronkak eta ahuleziak identifikatu eta konponbideak proposatzeko.


Agerraldian erakutsi zen lurralde honetako biodibertsitatearen egoera ez dela ezagutzen eta arriskuan dauden espezieek ez dutela kudeaketa-planik. Natur kontserbazioak ez du interesik arlo honen kudeaketaren ardura duen Gipuzkoako Foru Aldundiko Mendiak eta natura inguruneko zuzendaritza”. Asko dira agerraldian erakutsitako datuak eta egindako eskaerak, Ekonomia Sustapena, Turismoa eta  Landa Ingurunea izenburuarekin Batzar Nagusien web-orrian jasota dagoen bideoan  (http://jggipuzkoa.seneca.tv/items?locale=eu) ikus daitekeenez.

Babestutako eremuei dagokienez, Gipuzkoako parke naturalak, biotopo babestuak eta interes europarreko habitatek (basoak, ibaiak, padurak eta harkaitzak), 19 orotara eta guztiak Europako Natura 2000 sarearen parte direnak, ez dituzte kudeaketa planak eginda, edota egin zirenak, ez dira berritu; egindako lanen emaitza-txostenik ere ez da aurkeztu, legez ezinbestekoa bada ere. Horretarako, gainera, oso lagungarria litzateke egun ez dugun ezagutza: izan ere, Aldundiak ez du dirurik bideratzen basabizitzaren ikerketara. Hala, biodibertsitatean eragin zuzena duten ehiza edo arrantza bezalako jardueren oinarri zientifikoak ez dira ezagutzen, baldin eta jarduera horiek oinarri zientifikoekin kudeatzen badira, bederen. Bukatzeko, basabizitza zaintzeko baliabideak ere eskatu ziren agerraldian, basozain gutxiegi daudelako eta egiten duten lana ez delako behar bezala balioesten.

Baso-politikak aldatzeko behar gorria izan zen, agerraldian egindako beste aldarri nagusia: gure baso naturalen egoera larria baita, bestek beste, egurgintzaren industriak eragiten dituen ingurumen-kalteen eraginez. Diru-laguntzak bertako basoak berreskuratu eta monolaborantzan oinarritutako ustiaketa intentsiboak debekatzeko baliatzea ezinbestekoa da, arraseko edo erabateko mozketak/soilketak, benetan debekatuz edo mugatuz.  Pista berriak egiteko diru-laguntzak debekatzea eta erreka ertzetako landaredia errespetatzea eta sustatzea eskatu ziren. Arlo honetan, lehentasunezkoa da “Euskadiko Baso Plangintza 1994-2030” planean Gipuzkoarako proposatzen diren 56.181 Ha “mendi babesle” izendatzea, besteak beste, ur edangarriak bermatzeko beharrezkoa delako lurzoru horiek babestea. Azken baso inbentarioaren arabera (2021), Gipuzkoako ia 200.000 hektareako azaleratik, egur ustiategiak 73.000 Ha hartzen dituzte eta baso naturalak 48.000 ha. Azalera honetan basoak mantxa txikietan banatzen dira, kalitate ekologiko txarreko orbaintxotan, eta kontserbazio-egoera txarra dela jakinda, Aldundiak ez du ia ezer egiten hori zuzentzeko. Azkenik, Gipuzkoan eukalipto-landaketak 1500 Ha hartzen dituzte eta, kopurua handitzen ari da.

Biodibertsitatea berreskuratzeko, estrategia egokiena egun hain egoera ekologiko txarrean ditugun baso-eremu txikien funtzionalitate ekologikoa berreskuratzea da, haien arteko  korridore berdeak sortuz. Babestutako eremuak korridore ekologikoen bitartez lotzetik hasteak izan beharko luke administrazioaren zeregina, horretarako planak eginda baititu Jaurlaritzak bezala, Aldundiak.

Gipuzkoan natur ondarearen kontserbazioa eta berreskurapena umezurtz dago, zeharo abandonatuta. Baina, auzo-lanean hasiak dira hainbat herrietan bertako basoa berreskuratzen eta horretarako, bada premiazkoa den beharra: bertako landareak hazteko mintegiak. Aldundiak Urnietan duen Arizmendi mintegia horretara bideratu beharko luke, monolaborantzarako espezieak baztertuta. Udalei ere eskatzen diegu premia honi erantzutea.

Eskoletatik hasita eta herri eragileen laguntzaz, bertako basoak berreskuratzea da egun bizi dugun krisi ekologiko globalari aurre egiteko daukagun aterabiderik eraginkorrena. Administrazioek bide hori urratu bitartean, ekin diezaiogun auzolanari.

Naturkon, Gipuzkoako natur talde eta talde ekologistak

Slackline: mugarik ez naturaren kontserbazioa oztopatzeko?

Naturkon Gipuzkoako natur talde eta talde ekologisten elkarteak sarritan salatu izan du babestutako eremuetan egiten ari den gehiegizko erabilera publikoa. Muturreraino eramaten ari dira eremu hauen gaineko presioa, bertako basabizitzaren kalterako.

Horren adibidea da, berriki, herrialde honetako hedabide nagusietako batek egindako publirreportajean ikusi dugun slackline jarduera. Asko poztu ginen sare sozialetan ikusi genuenean Gipuzkoako Basozainen Elkarte profesionalaren mezua slackline eta antzekoen arriskuaz ohartarazten naturagune babestuetan, bereziki ugal garaian eta eremu kalteberetan. Maiz salatu izan dugu Gipuzkoako Foru Aldundiaren pasibitatea horrelako jardueren eraginen aurrean, batez ere basafaunaren ugalketa arriskuan jartzen denean eta oraingoan txalotzekotan ginen; gure pozaldi horrek, ordea, gutxi iraun du. Publirreportajean jasotzen da Aldundiko Mendietako eta Natura Inguruneko Zuzendaritza Nagusiaren iritzia basozainen lana ezbaian jartzen eta jarduera babesten.

Larria bada naturagune babestuen eta biodibertsitatearen kontserbazioaren ardura duen erakundeak lege eta araudiak ez betearaztea ondare naturalaren kaltetan, are larriagoa da publiko egitea. Ez gaitu ezustean harrapatzen, aurreko agintaldiaren hasieran Naturkonekin eginiko bileran zuzendaria den Arantza Ariztimuñok argi eta garbi utzi baitzigun berak ez zuela sinesten Natura 2000 Sarean eta ez zituela garatuko Kontserbazio Bereziko Eremuen kudeaketa planak.

Berriki, apirilaren 1ean, Gipuzkoako Batzar Nagusietan eginiko agerraldian argi erakutsi genuen Aldundiaren jarrera hori, hain zuzen ere, eremu naturalaren muturreko ustiapenaren mesedetan natur kontserbazioarekiko ardurari muzin egitea. Basozain gutxi daudela, bitartekorik ez dutela eta haien babes falta ere kritikatu genuen. Beste behin, agerian gelditu da zeinen egoera tamalgarrian gauden.

Larria da oso politikari horien jarrera, baina ez da gutxiagokoa Departamentu horren teknikari batzuena. Nola baimendu eta babestu daitezke kontserbazioaren aurka doazen jarduerak? Zerbitzuburuak konfiantzazko karguak dira, baina ezin dugu haien jokabidea ulertu, azken batean uneko agintarien politikaren harago, teknikariak baitira. Basa fauna eta flora kudeatzeko zerbitzutik slackline baimendu zuten iaz Tximistarrin hegaztien ugal garaian eta, oraingoan, Jaizkibelen jarduera hori defendatu dute jardueraren eraginak eta Aldundiaren beraren basozainen ekinbidea zalantzan jarrita.

Jaizkibel Europako Natura 2000 Sareko naturagunea da, Kontserbazio Eremu Berezia, eta haren Kudeaketa Planak berak arauetan jasotzen du debekatuta dagoela edozein jarduera itsas hegaztien zein sarraskijaleen komunitateen ugalketa eremuetan. Natura Kontserbatzeko Euskadiko Lege berriak habia-lekuak zorrozki babesten ditu eta Estatuko Biodibertsitatearen Legeak ere argi eta garbi jasota dakar. Zer dela eta ez dute legea bete nahi? Basozainek ez badute betearazten, nork betearaziko du? Nork zainduko gure basabizitza?

Kontua ez da jarduera horiek zilegiak diren eta onak ala txarrak diren epaitzea; izan ere, hainbat modutan egin daiteke kirola. Gure taldeetan slackline, eskalada, mendiko bizikleta etabar, praktikatzen duen jendea egon badago, baina denak ez du balio eta jarduera oro bere tokian gauzatu behar da eta, dagokion garaian. Hori, baina, oso bakanetan gertatu ohi da, eta gehienetan ez berez esku hartu behar zuenaren (i.e., aldundiaren) ekimenez, baizik eta gizarte eragileon salaketaren ondorioz.

Naturagune babestuen helburu nagusia ondare naturala eta biodibertsitatearen kontserbazioa bermatzea da, eta horregatik, hain zuzen, garatu dira hainbat arau. Kontserbazioa kolokan jar lezakeen erabilera oro haren mendekoa da. Babes-arauak betetzea eta betearaztea dagokio, legez, Aldundiari; horrek, ordea, bere zeregina ez betetzeari gutxi iritzita edo, lege-urraketen kontrako borrokan lehen lerroan dihardutenen kontra, (basozainen kontra, alegia) egin eta publikoki gutxietsi ditu. Bada garaia arduragabekeria honekin bukatzeko.

Slackline: ¿carta blanca para interferir en la conservación?

La asociación de grupos naturalistas y ecologistas de Gipuzkoa, Naturkon, ha denunciado en numerosas ocasiones el abusivo uso público que se está haciendo de las zonas protegidas. Están llevando hasta el extremo la presión sobre estas zonas en detrimento de su vida salvaje.

Ejemplo de ello es la actividad slackline que hemos visto recientemente en el publirreportaje realizado por uno de los principales medios de este país. Nos alegramos mucho cuando vimos en las redes sociales el mensaje de la Asociación Profesional de Guardas Forestales de Gipuzkoa advirtiendo del peligro del slackline y similares en espacios naturales protegidos, especialmente en época de cría y en zonas vulnerables. Hemos denunciado con frecuencia la pasividad de la Diputación Foral de Gipuzkoa ante los efectos de este tipo de actividades, sobre todo cuando se pone en peligro la reproducción de la fauna silvestre y esta vez estábamos a punto de aplaudirla, pero nuestra alegría, tristemente, ha durado bien poco. En el publirreportaje se recoge la opinión de la Dirección General de Montes y Medio Natural de la Diputación, que cuestiona la labor de los guardas forestales y defiende la actividad denunciada.

Si es grave que el organismo responsable de la conservación de los espacios naturales protegidos y de la biodiversidad incumpla leyes y normativas en detrimento del patrimonio natural, lo es aún más que se haga público. No nos sorprende, ya que la directora Arantza Ariztimuño, en la primera reunión que mantuvo con Naturkon a comienzos de la anterior legislatura, nos dejó bien claro que ella no creía en la Red Natura 2000 y que no iba a desarrollar los planes de gestión de las Zonas Especiales de Conservación.

Recientemente, el 1 de abril, en una comparecencia ante las Juntas Generales de Gipuzkoa, expusimos la actitud de la Diputación de desatender la conservación de la naturaleza en aras de la explotación extrema del medio natural. También criticamos la escasez de guardas forestales, la falta de medios y su falta de apoyo. Una vez más se pone de manifiesto el lamentable estado en el que nos encontramos.

Si muy grave es la actitud de estos políticos, no lo es menos la de algunos técnicos de ese mismo Departamento. ¿Cómo se pueden autorizar y proteger actividades que van en contra de la conservación? Los jefes de servicio son cargos de confianza, pero no podemos entender su comportamiento, pues más allá de la política de los circunstanciales dirigentes del momento, ellos son técnicos. Desde el servicio de gestión de fauna y flora silvestre autorizaron el año pasado el slackline en Tximistarri durante la época de cría de aves protegidas, y, en esta ocasión, han defendido esta actuación en Jaizkibel ninguneando los efectos de la actividad y cuestionando la actuación de los guardas forestales de la propia Diputación.

Jaizkibel es un espacio natural protegido perteneciente a la Red Europea Natura 2000, Zona Especial de Conservación, cuyo Plan de Gestión recoge en sus determinaciones que queda prohibida cualquier actividad en las zonas de reproducción de las comunidades de aves marinas y carroñeras. La nueva Ley de Conservación de la Naturaleza de Euskadi protege escrupulosamente los nidos y la Ley de Biodiversidad del Estado lo recoge claramente. ¿Por qué no quieren cumplir la ley? Si a los guardas forestales no les permiten hacerlo, ¿quién la hará cumplir? ¿Quién cuidará de nuestra vida salvaje?

No se trata de juzgar si estas actuaciones son legítimas y si son buenas o malas. Hay formas y formas de practicarlas. En nuestros equipos hay gente que practica el slackline, la escalada, la bicicleta de montaña, etc., pero no todo vale y toda actividad debe llevarse a cabo en su sitio y, en su momento, algo que raramente sucede si no es por denuncia de los agentes sociales, no por la de quien debería intervenir motu propio, es decir, la diputación.

El objetivo principal de los Espacios Naturales Protegidos es garantizar la conservación del patrimonio natural y de la biodiversidad, para lo que se han desarrollado diversas normas. Todos los usos diferentes de la conservación deben quedar supeditados a ese fin último. El cumplimiento y ejecución de las normas de protección corresponde legalmente a la Diputación, institución que, no contenta con incumplir su cometido, desautoriza públicamente al colectivo que pelea en primera línea contra la ilegalidad: los guardas forestales. Ya es hora de acabar con esta dejadez.