"EZ DUGU ASMORIK GIPUZKOAN NATURA 2000 SAREA GARATZEKO"

Arantza Ariztimuño (PNV)

Gipuzkoako Foru Aldundiko Mendi Zuzendaria

Gipuzkoako natura kontserbatzeko ardura duen pertsona (Donostian, 2015eko azaroan)



2020/10/06

EKOSFERA SAIOA, BERRIZ ENTZUNGAI EUSKADI IRRATIAN

 

Orain urtebete Euskadi Irratiari eskatu genion, 2019ko ekainean amaitua zen Ekosfera programarekin jarraitzeko, bizi dugun ingurumen krisi larria dela eta. Aurtengo udan berriro hasi da Ekosfera irrati saioa eta horregatik zoriontzen dugu, lerro hauen bidez, Euskadi Irratia hartutako erabakiarengatik. Era berean, eskatzen diogu, aurreko urteetan bezala, ostegun gauez ez ezik larunbatetan ere errepikatzeko emanaldia, ahalik eta jende gehienak entzun dezan. Klima-aldaketa eta trantsizio ekologikoaz gain, hemengo eta planeta osoko biodibertsitatearen egoera tamalgarriaren inguruan aritzea behar beharrezkoa jotzen dugu, bai eta programazio orokorrean zientziari eta ingurumen-gaiei garrantzi handiagoa ematea ere, beste gaiei bezainbeste. Ingurumenarenganako eta naturarenganako interesa dugunok badugu, bada, beste informazio-iturri bat euskaraz: Ekosfera. Entzun dezagun!



2020/09/30

Garapen ekonomikoa, jasangarritasuna eta ingurumena

 

Nekez ezkontzen dira hiru dimentsio horiek gurean —garapen ekonomikoa, jasangarritasuna eta ingurumena—, azken urteotako politika publikoa naturaren kontserbazioaren ikuspegitik aztertzen bada, bederen. Izen hori hartu duen sail berriaren buru izendatu dute Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzan, eta badugu motiborik kezkatuta egoteko.

EAEko erakundeen egituraketak eta agintean egon diren alderdien botere banaketak ez dute lagundu, gaurdaino, gure ingurune naturalaren kontserbazioa eta biodibertsitatearen zaintza. Aurreko mendearen bukaeran Europako Batzordeak garapen jasangarria eta biodibertsitatea kontserbatu edota berreskuratzeko araudia eta plangintza onartu zituen, Europa osorako Natura 2000 sarea sortu eta kudeatzeko tresnak arautuz. Garai hartan eta ondorengo urteetan EA eta PSEren esku egon zen Ingurumen Sailak hartu zuen Europako legediaren transposizioa egiteko ardura batez ere, EAEn babestutako eremuak (parke naturalak, biotopoak, …) Kontserbazio Bereziko Eremu izendatuz.

Izendatu ostean, babestutako eremu horien kudeaketa foru aldundien eskumena da, eta aldundietan EAJ alderdiaren esku egon da ia beti, Landa Garapenaren Sailean. Alegia, eremu naturalen eta basabizitzaren kudeaketa nekazaritza, abeltzaintza eta basogintza kudeatzen dituen sail berak kudeatzen ditu aldundietan; baina zentzuzkoa izan daitekeena saihestu ezinezko oztopo bihurtu da. Izan ere, EAJk ez du interesik natur kontserbazioan; urteetan Jaurlaritzako eta aldundiko ordezkariak ika-mikatan ikusi ditugu parke naturaletako patronatuetan interes kontrajarriak babestuz: batzuk natur kontserbazioaren alde, eta besteak, babestutako eremuak abeltzainen eta basozaleen interesen mesedetan kudeatzearen alde. EAJren «eredu jasangarrian» ez baita ingurunearekiko eragina kontuan hartzen, ez da dirutan neurtzen, eta, beraz, eragindako kalteak ez zaizkie ustiatzaileei ordainarazten.

Jaurlaritzaren egituraketa berrian, Tapiaren sailak hartu du ingurumenaren ardura. Aldundiekin batera lerratu da sail berria, eta natur kontserbazionistok badugu kezkatzekorik, Abaltzisketako alkate independenteak Facebooken irailaren 10ean idatzi zuena irakurtzen badugu: «Jaurlaritzako estruktura berrin, Ingurumena ezkerreko ta ekologistan eskutatik, Tapian aterkipea pasatzeala. Joe, ustekabean harrapatu nau ta ikearrizko ilusioa ta esperantza sortuizkit. Oain, atzeko atetik sartu zaizkiguen Parke Natural da babestutako eremutako lege protekzionista zahar hairi hautsek arrotzea falta da. Ta geo, ganaduzale, ehiztari, terrenojabe ta landa eremutako herri ordezkarikin adostuta berri batzuk ittea». Jon Zubizarreta Abaltzisketako alkatearen eta Enirio-Aralar mankomunitateko ordezkariaren hitzak dira. EAJk Aralarren pista berriak egiteko ekimenak sortutako liskarrean mantentzen duen posizioa oso argi adierazten du, inork zalantzarik balu.

Kargua hartu berri du Tapia andereak, eta, normala denez, denbora gutxi izan du bere proposamenak plazaratzeko. Adi-adi gaude garapen jasangarritasunaren eta ingurumenaren esparruetan bere planteamenduak entzuteko. Irailaren 18an Euskal Telebistari eskainitako elkarrizketan, ekonomia berdeaz aritu zen, proiektu berritzaile eta enplegu sortzaileak izan behar dutela esanaz, lehiakortasunaz. Enpresa eta lanpostu berriak sortzeaz, transformazio energetiko eta digitalaz, ekodiseinuaz, hondakinen kudeaketaz; alegia, produktibitateaz. Ongizate sozialak gure aktibitate ekonomikoa behar duela defendatu zuen, ohi bezala, baina orain arteko eredu ekonomikoak ingurumenean eta bioaniztasunaren galeran izan duen eragina aipatu gabe.

Natur kontserbazioak sor dezake lanposturik. Naturaren ustiapenaren mesedetan diharduten hainbat enpresa eta ikerketa zentro jar daitezke naturaren kontserbazioaren eta bioaniztasunaren berreskurapenaren mesedetan. Herri honetan badago ezagutza eta bagaude eragileak horretan laguntzeko prest. Herritarrok ingurumen osasuntsua behar dugu, pandemiak saihesteko bioaniztasuna berreskuratu behar dugu, arnasa hartzeko natur ingurune osasuntsuak behar ditugu.

Hori ekonomia bihurtzea eta horretan transformatzaileak eta lehiakorrak izatea da sail berri horren benetako erronka, gure ustez, eta klima larrialdian lehentasuna behar lukeela uste dugu. Natur kontserbazionistak prest gaude bide horretan laguntzeko. Ondorengo belaunaldiek eskertuko digute.

2020/08/03

Mendien eta basoen abandonua


Azken urteotan gure paisaiaren koloreak kezkatuta gauzka basozaleak ez ezik, herritarrak. Basogintzak bizi duen krisia begi-bistakoa da eta jabeen zein industriaren kexak hedabidetara iristen dira tarteka. Natur talde eta talde ekologistoi egurraren industriaren mesedetan eraikitzen diren diskurtsoak eta adiera faltsuak argitzea edota ezeztatzea dagokigu, auzi honetan argibiderik aurkituko badugu.

Gipuzkoako Basozaleen Elkarteko ordezkaria entzun berri dugu Euskadi Irratian banda marroiaren izurria (eta pinuak aspalditik dituen bestelako gaitzak) Covik-19ak eragindako pandemiarekin alderatzen; ez baterako ez besterako ez geundela prestatua esateko. Banda marroia eta gorriaren erantzuleak diren onddoak, baina, aurreko mendearen erdi-aldetik dira ezagunak hemen eta jakin badakigu monolaborantzak oinarritutako ekoizpen eredu intentsiboak horrelako onddoak zabaltzeko baldintzak erraztu besterik ez dituztela egiten. Basogintza-eredu horrek, gainera, kaltea ez du zuhaitzetan bakarrik eragiten. Zuhaitz-espezie horiek matarrasa teknikaren bidez ari dira ateratzen eta teknika horrek lurzoruan eragiten duen kalteari buruz ez dute hitzik esaten. Azken urteotan lurzorua higatzen eta galtzen ari gara: tona eta tona lurrak ari gara itsasoratzen baso-mozketa bakoitzean. Lurraren emankortasuna galtzen ari gara eta hori ez da izurrien eraginez bakarrik gertatzen ari: egurraren industriak eta basozaleen elkarteek, administrazioaren laguntzarekin, mantendu nahi duten basogintza-eredua da horren erantzulea.

Konfinamendu garaian basogintza “aktibitate esentziala” izendatu delako ez da eten zuhaitz-mozketa udaberrian. Basozaleen elkarteko ordezkariak egurgintza, papera eta etxegintzarako egurra ekoizteko beharrezkoa delako  justifikatzen du erabaki hori. Baina, esan ez zuena da, Gipuzkoan ekoizten den papera egiteko erabiltzen den egurra itsasontziz ekartzen dutela eta eraikuntzarako eta bestelako erabileretarako baliatuko dena,  kanpora eramaten ari direla kamioietan; egurraren industria kolapsatu egin baita hemen. Ekonomia globalizatuan gure basoetako egurrak gure kontsumorako duen balioa hutsaren hurrengoa da.

Tematuta daude basozaleen elkarteak eta egurgintzaren industria bioekonomiarako egurrak duen balioa goraipatzen. Ekonomia zirkularrarekin eta KM0 estrategiarekin nahasten dituzte kontzeptu denak. Egurrean oinarritutako ekonomia bioekonomia bezala definitzea onargarria da, baina bioekonomia, bere horretan, ontzat ematea ez. Hor daude, esaterako, Amazonia eta Borneoko baso-mozketek edo alboan ditugun Portugal edo Galiziako eukalipto-landaketek eragindako kalteak. Hauek, noski, ez dugu uste bioekonomiaren izenean onartu beharreko ereduak direnik. Gainera, badago gure basoetan benetan kaltegarria izan daitekeen praktika: landaketarik ez dagoen eremuetako biomasa (hildako edo berez etorritako egurra) ustiatzea. Lurzorua emankorra izango bada materia organikoa behar du; lurra onduko bada bizidunak edota haien osagaiak usteldu behar dira bertan. Prozesu hauek zailtzen edota oztopatzen dituen ustiapen-eredua ezin da jasangarria dela onartu.

Azkenik, aipatzekoa da ere lurjabe askok birlandaketak egiteari uko egin diolako, basozaleen elkarteek eta egurgintzaren industriak zabaldu nahi duten beldurra: suteen arriskua emendatuko dela diote. Nortzuk,  eta eukaliptoak bezalako espezie pirofiloak landatzearen alde egiten ari diren berberak. Sutearen kontrako erremediorik onena baso helduak dira, oreka ekologikoan dauden basoak, guk ez dauzkagunak eta basogintza-eredu intentsiboak oztopatzen dituenak. Baso “abandonatu” hauek dira gure berezko basoak berreskuratzeko daukagun aukerarik onena. Denbora beharko da, baina hauek dira sustatu eta saritu beharreko basoak.

Basogintza krisian dago gure herrian. Eredua aldatu behar da, sektorea modernizatu: alegia, ingurumen-kalteen baitako ekoizpen-eredua arautu. Hein batean diru-publikoak eusten du jarduera hau. Bada garaia basogintzara bideratutako diru-laguntzak eta politikak onura publikoaren baitan (osasuna, ura, bioaniztasuna, baliabideak, klima aldaketari aurre egiteko aukerak… alegia, zerbitzu ekosistemikoak) diseinatzeko. Landaketetatik basoetarako bidea egin behar dugu eta horretarako denbora behar da. Natur ingurune osasuntsua nahi badugu, denbora ordaindu beharko dugu, basoak birsortu eta biodibertsitateaaniztasuna berreskuratzeko denbora. Epe luzera begirako politikak diseinatzea eskatzen du honek eta dagoeneko berandu gabiltza, bizi dugun pandemiak erakusten digun bezala. 

NATURKON, Gipuzkoako natur talde eta talde ekologistak